تربيت او و ترقى و تكميل و صحت ، پس اين نيز عين التفات و دوستى است . چه خوب فرمود در نساء ما يَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَ آمَنْتُمْ 53 . تو را بديهى نيست كه زدن طفل و مكتب فرستادن او و فصد و حجامت كردن او همه عين التفات است و دوستى ، نه عذاب و دشمنى ؟ پس عذاب و عقاب كه معنى او آن است كه از روى غيظ و غضب و عداوت حاصل شود مخصوص دشمن است و تمامى هم ندارد ، و از اين است كه عذاب دشمنان خدا ابدى باشد و خود فرمود ذلِكَ جَزاءُ أَعْداءِ اللَّهِ النَّارُ لَهُمْ فِيها دارُ الْخُلْدِ 54 زيرا كه در دنيا اسلام و انقلاب عداوت به محبت ممكن است ، كه دار تكليف است نه در آخرت كه دار جزاست . و چون ممكن نيست اهل جهنم مىگويند يا لَيْتَنا نُرَدُّ وَ لا نُكَذِّبَ 55 و گويند رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْها فَإِنْ عُدْنا فَإِنَّا ظالِمُونَ 56 و گويند رَبِّ ارْجِعُونِ لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً فِيما تَرَكْتُ 57 . و از اين است كه عذاب دوستان ابدى نيست ، به قدر معصيت كه لباس عاريت است عذاب بينند و عاقبت به بهشت رفته مخلّد بمانند . و از آنچه ياد شد ظاهر شد معنى دعاى ابو حمزه الهى لم اعصك حين عصيتك و انا بربوبيّتك جاحد تا آنكه فرمود و لكن خطيئة عرضت و سوّلت لى نفسى 58 تا آخر . ببين چه خوب به لفظ عرض اداى مقصود نمودند كه معصيت مسلم عارضى است . و ظاهر شد مثل معنى آن حديث كه اگر دومى متعه را حرام نمىكرد زنا نمىكرد مگر شقى ، 59 يعنى بسيارى زنا مىكنند به جهت غلبهء شهوت كه دست ايشان به حلال نمىرسد نه از روى شقاوت ، و شقى آن است كه او را حلال ممكن است و مع ذلك پى حرام مىرود . پس بنابراين گناهكار سه نفرند : اوّل آن كه دست او به حلال نمىرسد و الّا گناه نمىكرد ، دوم آن كه با امكان حلال پى حرام مىرود و شقى او را گويند ، سوّم آن كه از روى كفر و عناد و استكبار العياذ باللّه من الجميع ، گناه كند چون شيطان و فراعنه . و از آنچه گفتيم سرّ اخبار طينت ظاهر شد كه فرمودند طبيعت و طينت مؤمن را كه از علّيين است با طينت كافر كه از سجّين است مخلوط نمودند و هر چه مؤمن گناه كند از آن جزء طينت كافر است و كافر هر چه نيكى كند از آن جزء طينت مؤمن است و چون قيامت شود كه روز امتياز است طينت كافر را از مؤمن گرفته ، به او دهند و كذا العكس . پس از براى مؤمن خالص ثواب ماند و از براى كافر خالص گناه ، چنانچه خدا در فرقان فرمود يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ . 60 و ما حلّ اين اخبار در سابق نموديم ، رجوع كن .